|
|
وقف؛ خیراتِ ماندگارِ علی حاجی ترخانی
خیرات و وقف در خانواده حاجی ترخانی از لقمه حلال حاج محمدتقی در پاچنار شروع شد و به هزاران کار خیر، ساخت مسجد، مدرسه و نشر کتاب و غیره به موقوفه بزرگ حاج علی ترخانی در البرز رسید که حالا خیرش به بیشتر از ۲ هزار نفر میرسد.
توی محله پاچنار حاج محمد تقی یک خواروبارفروشی داشت. از آن کاسبها که به قول بزرگترها امین مال مردم بودند، از آنها که دستشان به راه خیر بود و دلشان با خدا. از آنها که حلال و حرامشان یک سرِ سوزن جابجا نمیشد و برکت سفرهشان بدون شراکت با خلقالله از گلویشان پایین نمیرفت.
حاجی ۴ تا پسر داشت و ۳ تا دختر. بچه ها زیر سایه این پدر و در دامن مادرشان به اصطلاح، مذهبی بار آمدند. برادر این خانه میرزا جواد حاجیترخانی، شد همان عارف و فقیهی که امام خمینی(ره) به سرش قسم میخورد. شد میرزا جوادآقای تهرانی که عالمی بود برای خودش. مردم قبولش داشتند و سال ۵۸ مردم مشهد انتخابش کردند برای عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی.
میرزا جوادآقای تهرانی در حوزه های علمیه مشهد و نجف و ...درس فقه خواند و در دامن پدر و مادرش درس بخشش و کرم و اخلاق. اولین خیریه درمانی مشهد به نام درمانگاه بینوایان را در سال ۱۳۳۴ تاسیس کرد و اولین صندوق قرضالحسنه ایران در مشهد با همکاری او شکل گرفت.
حاج آقا رضا شاپوری
یکی دیگر از پسرها شد حاج آقا رضا حاجی ترخانی که در میدان شاپور مغازه عطاری داشت. شده بود مثل پدر، معتمد تهران. مردم یک حاج آقاشاپوری میگفتند و هزار تا از دهنشان درمیآمد. دستش همیشه به راه خیر بود. در ایام قحطی بعد از جنگ جهانی دوم، ارزاق و خاکه ذغال بین مستمندان توزیع میکرد. هرجا دستش میرسید کمک میکرد خصوصا برای ساختن یتیمخانهها و مساجد. پرورشگاه جعفری و همان مسجد ارک معروف تهران، مسجد اعظم قم وخیلی جاهای دیگر از یادگارهای حاج رضا شاپوریست. برای ساختن مسجد اعظم قم حاجی شد امین و مباشر آیت الله بروجردی (ره) و ایشان ریش و قیچی را سپرد به دست حاجی شاپوری. به قول آیتالله سید حسین موسوی کرمانی، حاج آقا رضا شاپوری از تجار محترم و معتبر تهران بود اما از وقتی کلنگ مسجد اعظم زده شد تا روز آخر مثل سرکارگرها، لَباده میپوشید و از ساعت ۷ صبح تا ۲ نیمه شب در مسجد اعظم بود. کلنگ مسجد اعظم را که زدند حاجی تمام کارهایش را در تهران به پسرش حاج کاظم سپرد و به قم آمد. خانهای در کوچه «حرم» خرید و تا آخر عمرش در قم ماند. حاج آقا رضا با علما و مراجعی مثل آیتالله خوانساری، مرحوم حاج شیخ عباس محدث قمی صاحب مفاتيح الجنان و...در ارتباط بود. حاج آقا شاپوری ۳ دختر و ۳ پسر داشت که همگی از افراد خوش نام، متدین، خیّر و خدمتگزار جامعه بودند.کاظم، علی و محمدتقی کار را از مغازه عطاری در کنار پدر آغاز کرده بودند و کار پخش روغن، شکر، سیمان و ... را هم در کنارش انجام می دادند. اما تدین، مردم داری، صداقت و امانتداری یا همان مشتریمداری و کارهای خیر توی این خانواده موروثی شده بود. از کمک به نیازمندان گرفته تا خدمت به ایتام و کمک به امور مدارس و دانش آموزان، حمایت از تأسیس صندوقهای قرض الحسنه و..
رفیقِ شهید مطهری
کاظم حاجی ترخانی موسسه تاکسیرانی شهر تهران را با مشارکت حاج میرزا عبداله مقدم صاحب کارخانجات بزرگ (مقدم) راهاندازی کرد. شرکت قند حبه فادا را تاسیس و اولین قند حبه در ایران را تولید کرد. ارتباط و ملاقات کاظم با مراجع و فضلای قم، برنامه معمولش بود و استاد مرتضی مطهری همراه همیشگیاش. در سال ۳۷ کاظم با همکاری مهندس بازرگان، آیت الله مطهری، یدالله سحابی و تعدادی دیگر یک نهادی اجتماعی اسلامی به نام «متاع» تأسیس کردند که نامش از حروف اول مکتب تربیتی اجتماعی علمی گرفته شد. حاصلش تأسیس چندین موسسه و نهاد دینی اجتماعی مستقل از شرکت سهامی انتشار، شرکت نشر قلم، انجمن اسلامی صنوف مختلف از جمله مهندسین،پزشکان، معلمین، بانوان، دبیرستان کمال نارمک و موسسه اسلامی نارمک. کاظم در اواخر عمر بخش عمده ای از ثروتش را وقف امور خیریه و مذهبی کرد.
شهید خانواده ترخانی محمد تقی حاجی ترخانی هم به جز کارهای خیرش، یک مبارز بود که در بنیانگذاری مسجد قبا، از سنگرهای اصلی مبارزات اخیر ایران، نقش داشت. ارتباط بسیار نزدیکی با آیت الله مفتح داشت و برای پیروزی انقلاب بسیار تلاش کرد از کمک و همراهی با مبارزین و زخمیها تا مخفی کردن روحانیون. در نهایت هم در مقابل منزلش توسط گروه فرقان هدف گلوله قرار گرفت و شهید شد.
اولین شهردار کرج
اما علی حاجی ترخانی برادر وسطی کاظم و محمدتقی همان کسی است که استان ما البرز، از برکات خیرش بینصیب نماند. علی در زمان دولت مصدق که شهرداران بوسیله مردم انتخاب میشدند، به عنوان اولین شهردار کرج انتخاب شد. این انتخاب در دهه ۳۰ ، ۲ بار تکرار شد و علی حاجی ترخانی شهردار منتخب مردم کرج شد. او از مدیران موفق در حوزههای مختلف بود که در اسفند ماه ١٣٥٧ طی حکمی از سوی امام خمینی(ره) به همراه ۲ نفر دیگر، مسئولیت رسیدگی به اموال یکی از طاغوتیها را به عهده گرفت. بعدها با حکم رهبر انقلاب به عضویت اتاق بازرگانی ایران منصوب شد و مسئولیت امور اجرایی اتاق را داشت. همچنین به عنوان مسئول امور ویژه بنیاد و مشاور رییس با بنیاد به صورت افتخاری همکاری کرد.
قصه موقوفه حاجی ترخانی در کرج
اما قصه از آشنایی علی حاجی ترخانی با شهر کرج شروع شد و بعدها به خرید اراضی قلعه شنبه و شهرکسازی و کشاورزی در آن رسید. ضمن تفکیک و قطعه بندی این اراضی خیابانکشی، لوله کشی آب و تأمین برق باغچههایی برای ییلاق خانوادههای تهرانی فراهم و شهرک گلشهر ایجاد شد. رسیدگی به امور این اراضی بخشی از فعالیتهای علی حاجی ترخانی شد. در سال ١٣٦٤ باقیمانده اراضی گلشهر طی سند وقفنامه رسمی توسط حاج علی آقا وقف شد و در حال حاضر این موقوفه با نام موقوفه عام گلشهر و بزرگترین موقوفه شهر کرج است که ۸۰ هکتار وسعت دارد این اراضی از زیر گذر هاشمی رفسنجانی شروع میشود و تقریباً تا نزدیکی بلوار حدادی می رسد. یک سری اراضی هم به صورت غیر متمرکز در گلشهر است. ۲ هزار نفر همبه صورت مستقیم و غیر مستقیم از منابع این موقوفه بهره میبرند.از خانواده حاجی ترخانی مجموعه موقوفات عام بزرگ و مختلفی به یادگار مانده اما موقوفه عام گلشهر کرج بزرگترین موقوفه خانواده حاجی ترخانی است که با اهداف عام المنفعه و خیرخواهانه توسط هیات متولیان و نظارت اداره اوقاف و امور خیریه کرج فعالیت میکند. از دیگر موقوفات خانواده حاجی ترخانی موقوفه عام مسکن موقوفه بانو اقدس اتفاق و موقوفه عام شهدای کرج با بیش از ۱۲۵۰ واحد مسکونی برای اسکان خانواده شهدا در حسین آباد کرج است که توسط کاظم حاجی ترخانی وقف شده است.نسل سوم خانواده حاجی ترخانی هم دستشان به خیر است و در نهایت خانه اجدادی خودشان در محل شاپور تهران با بیش از ۱٤۰ سال قدمت را به صورت عام وقف کردهاند که اخیراً در فهرست آثار ملی با نام خانه حاجی ترخانی به ثبت رسیده. این خانه برای آموزش علوم قرآنی و احکام اسلامی وقف شده که باعنوان موقوفه عام رکعت در تهران شناخته میشود.
خیری که از موقوفه میرسد
قصه وقف برای خانواده حاجی ترخانی تمامی ندارد. حالا علیرضا حاجی ترخانی نوه واقف بزرگ و اولین شهردار کرج علی حاجی ترخانی، از اعضای هیات متولیان و مدیر اجرایی موقوفه حاجی ترخانی است و همه وقتش را گذاشته تا آنچه پدر بزرگش وقف کمک به این مردم کرده، در جای درستش خرج شود. خودش می گوید: یکی از اقدامات مهمی که در این سالها انجام شده برگزاری پویشهای باران مهر است که به مناسبتهای مختلف در قالب امور خیریه از منابع موقوفه انجام شده، از جمله آزادی زندانیان، تهیه ارزاق و بستههای معیشتی برای خانوادههای نیازمند، کمک به انجمنهای خیریه مختلف از جمله آسایشگاه کهریزک، حمایت از بیماران کلیوی، حمایت از افراد دارای اوتیسم، سندروم داون، تهیه نان کریمانه، پرداخت هزینه تحصیل به دانش آموزان نیازمند، کمک هزینه دارو و درمان به بیماران نیازمند و ... است. زمین هم به بعضی از مجموعههای خیریه مثل موسسه توانبخشی رعد و حوزه علمیه خواهران بقیع اختصاص داده شد.از مهمترین اقدامات موقوفه اختصاص زمین برای ساخت يك مسجد است که طراحی آن از طریق برگزاری مسابقه معماری در سطح ملی زیر نظر وزارت راه و شهرسازی انجام شد و قرار است نمادی از فرهنگ تشیع در شهر کرج باشد. از كمك به نشر و چاپ کتب مفید مذهبی، تبلیغ و ترویج فرهنگ تشیع، پرداخت كمك هزينه تحصیلی به دانش آموزان و دانشجویان مستعد کم بضاعت، پرداخت کمک هزینه خرید مسکن و كمك به مال الاجاره افراد مسلمان کم درآمد در موقوفه حاجی ترخانی انجام میشود.
اما ساخت مسجد هم در این خانواده موروثی است. مسجد اعظم و مسجد امام حسن عسگری (ع) در قم، مسجد جامع قلعه شنبه گلشهر کرج مسجد رامهرمز خوزستان، مسجد سعیدآباد خوی و مساجد ارك، قبا، چال حصار، بازار مسجد فرشته، مسجد الرسول سعادت آباد، مسجد امام محمد تقی (ع) در خیابان پیروزی مسجد صاحب الزمان خزانه و ... از مسجدهایی است که خانواده حاجی ترخانی در آن نقش داشتند.
وقتی خدا موقوفه را حفظ میکند
می گوید: نمیدانم چه آرامشی است که با لبخند یک نیازمند به قلب و روح آدم وارد میشود، برکات عجیب و غریبش در زندگی که شاید با هیچ کاری قابل مقایسه نباشد. اگرچه نگهداری موقوفه دردسرهای خودش را هم دارد. به خاطر دست درازیهایی که خیلی از افراد که هیچ اعتقادی به وقف ندارند نسبت به موقوفات انجام میدهند. البته مسئولین هم نسبت به حفظ و حراست از موقوفات دقت لازم را ندارند. شاید هم مشکلات، به دلیل نبود آگاهی و فرهنگسازی باشد. گاهی هم با نهادها دعوای حقوقی پیش میآید. آنقدر مشکلات حقوقی هست که حالا بعد از ۸ سال کار در سمت معاون اجرایی و بعد هم مدیر اجرایی موقوفه، اطلاعات حقوقیام کمتر از یک وکیل نیست.در سالهای اخیر در پی اختلاف حقوقی ایجاد شده بین ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و موقوفه عام گلشهر مبنی بر خروج از وقفیت سه دانگ مشاع از شش دانگ اراضی موقوفه که با ورود سازمان اوقاف و امور خیریه پرونده موقوفه گلشهر به کمیسیون ماده ۲ آیین نامه اجرایی قانون ابطال اسناد فروش رقبات آب و اراضی موقوفه ارجاع و در نهایت پس از بررسی مستندات و دفاعیات طرفین، خروج از وقفیت سه دانگ مشاع از اراضی موقوفه عام گلشهر را خلاف شرع اعلام کردند و بقاء بر وقفیت شش دانگ اراضی موقوفه توسط فقهاى كميسيون اعلام شده است. در یک مسئله حقوقی گاهی میرسیم به ۹۰ دوباره برمیگردیم به صفر. یکبار انقدر این موضوع تکرار شد که توی دلم شک کردم. با خودم گفتم؛" خدایا نکنه واقعا مشکلی وجود داره که ما اینقدر داریم صدمه میبینیم اینقدر سختی میکشیم. مگه نمیگن خودت وقف رو حفظ میکنی؟ پس مشکل چیه"
همین فکرها ذهنم را درگیر کرده بود اما شاید باور نکنید؛ یکی دو روز بعد خانمی آمد دفتر ما. گفت که من یک ملکی را خریدم. شب که خوابیدم خواب دیدم منزلی که ما خریدیم روی هواست. زمین ندارد. در صورتی که ملکهای کنار آن همه زمین داشتند و روی زمین بودند. ولی ملک ما روی هوا مانده بود. صبح که بیدار شدم، پرس وجو کردم و به قم زنگ زدم. گفتند که احتمال دارد عرصه شما وقف باشد. وقتی تحقیق کردم دیدم ملک من از موقوفات مرحوم حاجی ترخانی است. خیلی از این موار د پیش آمده، اما خدا خودش حواسش هست و موقوفه را حفظ میکند.
خیر ماندگار
وقف؛ یک خیر ماندگار و ادامهدار است. الان از سال ۷۲ ، ۳۲ سال است که پدربزرگ من به رحمت خدا رفته اما بعد از ۳۲ سال همچنان نام ایشان زنده است و به نیکی یاد میشود. همچنان من هرجا وارد میشوم، به احترام حاج علی حاجی ترخانی احترام میشوم. اینها به کنار، خیر پدر بزرگ از سال ۶۴ تا حالا دارد به مردم میرسد و این خیر تا ابد ادامه دارد. به نظر من وقف کردن و گذشتن از مال دید بزرگی میخواهد. گذشتن از مال سخت است. وقف اول باید فرهنگسازی و بعد توسط مسوولان حمایت شود. ما خیرین زیادی داریم که اگر هر کدام یک مالی را وقف کنند دیگر فقیر و نیازمندی نخواهیم داشت. اما مشکلات نگهداری مال موقوفه باعث شده خیرین ترجیح بدهند خیرشان را خودشان انجام بدهند و وقفش نکنند.
|